news-details
Kultura

Put Kneza Vladimira

U rubrici Kultura danas prenosimo autorski tekst Miroljuba Orlandića, povjerenika Matice Crnogorske u Republici Sjevernoj Makedoniji i idejnog tvorca međunarodnog projekta “Putevima Svetog Vladimira”. Orlandić je predani istraživač kulta legendarnog dukljanskog kneza, koji se već 11 godina bavi ovom temom. “Put Kneza Vladimira” objavljen je premijerno u časopisu Matice crnogorske broj 71.

..............................................................................................................................................................

Prije tačno 1002 godine, februara 1018. u bici kod grada Drača poginuo je Jovan Vladislav poslijednji vladar Samuilovoga carstva, čime je i formalno njegova država prestala da postoji. Na čelu Samuilove države prvo je bio car David (969-986) a zatim car Samuilo (997-1014) i dvojica posljednjih, Gavril Radomir (1014-1015) i Jovan Vladislav, Aronov sin (1015-1018).

Krajem X vijeka na prostoru Balkana vladale su dvije silne države Bugarsko carstvo i Vizantija koje su među sobom čas imale dobre odnose , a čas vodile ratove.

Obje države imale su unutrašnje uređenje koje se baziralo na udruživanju administrativno-vojnih teritorijalnih jedinica koje su priznavale jednu ili drugu centralnu vlast. U Vizantiji te jedinice su se zvale teme, a u Bugarskoj komitati na čijem čelu su se nalazili komiti. Ova organizaciona struktura je naslijeđena od Rimske imperije u kojoj su se u IV vijeku pojavile prve comites provinciorum koje su preimenovane u comites diocesium , s obzirom da je svaki vladar pod svojom vlašću imao dijecezu.

Na čelu svake od pojedinih administrativnih jedinica nalazio se u Vizantiji knez ili arhont dok je u Bugarskoj to bio komit.

U isto vrijeme na prostoru između Jadranskoga mora i Skadarskoga jezera nalazila se arhontija (kneževina) Duklja koja je krajem X vijeka bila vizantijska tema i koja je bila u dobrim odnosima sa vizantijskim vladarom Jovanom Cimiskijem (969-976) i Vasilijem II (976-1025).

Dukljanski knez Vladimir vladao je Dukljom od 970. do 1016. sa prostora Skadarskoga jezera iz mjesta Ostros i Koštanjice đe mu je bio dvorac, a čiji je današnji toponim „Kraljić“. U Malom Ostrosu danas se nalaze ostaci crkve Prečiste Krajinske u kojoj je sahranjen njegov otac Petar, a zatim i Vladimir kao i njegova supruga Kosara, najmlađa šćer cara Samuila.

I pored dva potpisana mirovna ugovora 927. i 968. godine, Bugarska i Vizantija su vodile međusobni ratovi , a 968. ruski knez Svatislav napao je Bugarsku, pa su Bugari i Vizantijci potpisali primirje, a Bugarska je priznala Vizantiji vrhovnu vlast. Kao garanciju, car Petar je svoja dva sina Borisa i Romana dao kao založnike u Carigrad. Vrlo brzo 30.01. 969 godine car Petar je preminuo tako da je Bugarska ostala bez cara.

Novonastalu situaciju iskoristili su sinovi komita Nikole, poznatog kao Brsjački knez i to: David, Mojsej, Aron i Samoil nazvani komitopuli ili „mladi kneževi“, podižući ustanak i borbu za otcjepljenje od Bugarske i stvaranje svoje samostalne države.

U proljeće 971. Vizantija je porazila rusku vojsku, protjerala iz Bugarske tadašnjeg bugarskog cara Borisa II i odvela ga u Carigrad đe mu je oduzeta kruna i carske insignije koje su zavještane crkvi Sv. Sofije u znak zahvalnosti Bogu za uspjehe u ratu.

Uvidjevši snagu Vizantije, komitopuli su priznali vizantijsku vlast , ali, samo do 976. kada je preminuo njihov suveren Jovan Cimiskij, što je bio znak za početak novih sukoba sa Vizantijom. Već u prvoj godini ratovanja poginuli su David, Mojsej i Aron, a Samuilo je ostao sam da upravlja državom koja je po njemu nazvana Samuilova država.

Teritorija nove države od Skopske Crne Gore na sjeveru đe je bila granica sa vizantijskom upravom u Raškoj, na jugoistoku do srednjeg toka rijeke Strume i Teme Strimon-Kruševo, na jugu do malih tema Draguvitije, Ber i Edesa, tema Helada sa centrom u Larisi i na zapadu oblasti do tema Drać, Jeriho i Nikopol.

Samuilo je stvorio snažnu vojsku i počeo je da ratuje sa susjedima, proširujući se do Dunava na sjeveru, do Soluna na jugu i počeo je da se kreće i prema zapadu, što je u Duklji protumačeno kao potencijalna opasnost. Kada je u posljednjoj deceniji X vijeka Samuilova vojska opkolila Drač, knez Vladimir je poslao svoje izaslanike, 992 godine, u logor romejskog imperatora Vasilija II- Makedonca i zatražio pomoć. Rezultat ovoga zahtjeva ipak se osjetio u mjerama približavanja sa Mletačkom Republikom, no nije imala efekta u konkretnoj podršci pri eventualnom napadu Samuilove vojske na Duklju.

Prema Aleksandru Atanasovskom, a na bazi novije kritičke literature, smatra se da je napad na Duklju i Dalmaciju izvršen 999. ili 1000. godine. U “Kraljevstvu Slovena” autor Mavro Orbini ističe: „Samuilo je opustošio oko 999. godine cijelu Dalmaciju... i zapalio grad Kotor... i nakon toga potpuno razorio grad Risan.“

Autori Istorije Crne Gore 1. kao i više savremenih istraživača za pohod na Duklju određuju period oko 997/998. godine.

S obzirom da se radilo o velikom pohodu, moguće je da je trajao od 998. do 1000. godine, a bitno je istaći da je pokraj cara Samuila učesnik u pohodu bio i njegov sin Gavril Radomir koji je već bio u rangu savladara.

Samuilova taktika napada podrazumjjevala je da prije samog napada pronađe način da bez borbe okupira određenu teritoriju što je i učinio prije vojnog napada na Duklju jer je već duže vrijeme bez uspjeha napadao opkoljeni Ulcinj.

U svojoj knjizi “Ljetopis popa Dukljanina” autor Mošin nam saopštava da je Samuilo preko župana župe Oblik u kojoj se knez Vladimir nalazio uspio da ga ubijedi na predaju. Nakon predaje, knez Vladimir je u okovima odveden u Prespu u dvorac cara Samuila, na ostrvu Sv. Ahil đe je zatočen.

Samuilo je svoj pohod produžio prema Dalmaciji, rušeći na svom putu gradove Kotor i Dubrovnik i tako sve do Zadra. S obzirom da je imao dobre odnose sa hrvatskim kraljevstvom, Samuilo se preko Bosne i Raške vratio u svoju prijestonicu Prespu.

Jedini put kojim se u to vrijeme moglo putovati je rimski put „Via Egnatia“, te je knez Vladimir u okovima odveden preko Skadra, Drača i Elbasana do Struge, Ohrida i Resena i na kraju na ostrvo Sv. Ahil u Maloj Prespi.